Looien van huiden
Start

horizontal rule

 

Omhoog

Over het looien van schapenhuiden

Hoe langer het geleden is dat het schaap geschoren, of als lam geboren is, hoe langer de vacht. Echter, voor machinale verwerking mogen vachten niet te lang zijn, ze moeten door een machine gekamd kunnen worden. Dus om de vachten op hun mooist te verduurzamen, met piekende lange wol van 6 maanden of langer, zal handmatig gewerkt moeten worden.

Aluinlooien is een methode waarbij geen milieugevaarlijke stoffen als zware metalen gebruikt worden. Nadeel van de methode is dat een vacht die gelooid is met aluin niet wasbaar is. Na droging mag de huid niet meer doornat worden, dan wordt die hard en stijf. Bij normaal gebruik volstaan uitkloppen en luchten om een vacht schoon te houden.

 

Het procédé 

Alles begint met de huid, haal die zo kort mogelijk na het slachten op bij de slachter. Het liefst natuurlijk met een lange vacht, dat zijn de mooiste.

Verdere benodigdheden: Vaten of kuipen, aluin (€6,50 per kilo bij de drogist), mierenzuur (€45,- per liter bij de apotheek, maar voor veel minder bij winkels voor imkers), zout (kan ook strooizout zijn, het gaat om het chloor), een droogrek, messen, touw, zeep.

Snij en krab resten vlees en vet van de huid, zodat de looistoffen overal goed zullen kunnen doordringen. Spoel zoveel mogelijk vuil, mest en bloed uit de vacht. Dat scheelt in luchtjes, en houdt de later gebruikte vloeistoffen langer bruikbaar. Pas op met heet zeepsop, ik heb eens meegemaakt dat een deel van de vacht ging loslaten.

Laat de huid tot de volgende dag staan in een oplossing met per 10 liter water 1 kilo zout en 100 gram mierenzuur. Zuur en zout zullen de meeste bacterien en schimmels opruimen. Zorg dat er geen luchtbellen onder de huid blijven staan, de vloeistof moet overal goed intrekken.

 Laat de huid de volgende dag goed uitlekken, en smeer of strooi de leerkant in met het mengsel dat voor het eigenlijke looien zorgt: 1 deel aluin op 2 delen zout.

Afhankelijk van temperatuur, luchtvochtigheid en ventilatie duurt het enige tijd voor voldoende vocht uit, en zout-aluin in de huid getrokken is. Het makkelijkst werkt dit in de zomer, als na verloop van tijd alles gedroogd is. ‘sWinters blijft het zout-aluinmengsel vocht uit de lucht aantrekken, en is het moeilijker te bepalen wanneer het looien klaar zal zijn.

Klop al het zout-aluin van de huid af, en controleer of er nog vleesrode plekken zijn. Zo ja, herhaal dan de behandeling.

Vervolgens de huid onderdompelen in een dompelbad met per 100 liter water 10 kilo zout en 3 kilo aluin. Zorg dat er geen luchtbellen onder de huid opgesloten raken. Laat de huid weer geheel doortrokken raken met zout-aluinoplossing. Volgens de Duitstalige preparateur kan de huid onbeperkt bewaard worden in het dompelbad.  

Wij hebben natuurlijk geen behoefte onbeperkt te wachten, maar kunnen op een passend moment de huid laten uitlekken, en vervolgens goed wassen. Dompel de huid onder in heet sop. Ik gebruik water, zo heet als onze keukenkraan geeft,  met daaraan toegevoegd afwasmiddel. Van Bioclean  bijvoorbeeld, wel zo vriendelijk voor het milieu en mild voor de wol. Speciaal wolwasmiddel is dus niet nodig. De huid vooral niet wringen, dan kan de vacht gaan vervilten en haal je je veel werk op de hals. Laat het sop zover afkoelen dat het net zo koel is als het water uit de kraan, of spoel uit met lauw water. In geen geval de vacht ‘laten schrikken’ door temperatuurverschil, ook dan gaat de vacht vervilten. Spoel de vacht uit zonder te wringen, net zo vaak tot er aardig schoon water vanaf komt.

Realiseer je goed: een vacht die gelooid is met aluin is niet wasbaar. Na droging mag je de huid niet meer doordrenken met vocht, dan wordt die hard en stijf. Geen ramp als de huid alleen maar op de grond hoeft liggen, maar toch…

Het schoonmaken moet in deze fase gebeuren. Later kan nog gerust een hoop vuil worden uitgekamd, maar dat is altijd meer en stoffiger werk dan nat uitwassen.

Span vervolgens de natte huid strak op een rek, een kast of iets dergelijks. Bij sterk drogend zomerweer, of onder een Zuideuropese zon kan het wellicht ook op de grond, maar ik heb liever aan alle kanten ventilatie.

Zodra de huid gedroogd is kunnen de laatste vliezen, vuiltjes en dergelijke worden weggekrabd en weggesneden. 

Vervolgens met grof schuurpapier, een staalborstel of iets dergelijks grondig masserend schoonkrabben. Zorg dat er geen vuil in de vacht komt, want elk kruimeltje kom je bij het kammen weer tegen.

De ene keer lukt het beter dan de andere, maar als het meezit wordt de huid soepel, zacht en mooi wit. Ook als de huid aanvankelijk hard, bruin en stijf opgedroogd is.

Als het schuren klaar is worden de randen eraf gesneden. Let daarbij op de vorm, bijvoorbeeld of die symmetrisch is. Je zult moeten kiezen of je onbewolde randen buikhuid laat zitten, of dat je dat allemaal wegsnijdt. Hetzelfde geldt voor de staart en voor de onbewolde huid van de poten. Daar staat vaak een leuk vlekkenpatroon op, maar in het gebruik gaan ze nogal eens oprollen in plaats van mooi vlak blijven liggen.

Nu volgt een klus die goed geschikt is voor vrije avonduren. De vacht is vaak op het schaap al gedeeltelijk vervilt, bijvoorbeeld het nek-schoudergedeelte. Om te voorkomen dat er teveel haar wordt uitgekamd, pluk ik alle wol los.

Bij de foto: rechts is de vacht nog ongeplozen, links al wel.

Na het lostrekken gaat kammen veel makkelijker. Kam de vacht met een metalen vlooienkam voor honden of iets dergelijks. Wees vooral midden op de rug voorzichtig om niet teveel haren los te trekken, na een groot deel van een jaar is de wol hier kwetsbaarder. Zon en wind hebben er al die tijd op ingewerkt, en bij sommige ooien heeft de vacht te lijden van lammetjes die erop liggen, met modder en al.

Na het kammen is de vacht pluizig als die van een poedel. Zo zou ik ze niet in de wei willen zien. Onze poezen worden nu ingeschakeld, en een enkele keer een hond, om te zorgen dat de karakteristieke pieken en sluike plukken weer terugkeren in de vacht.

   

Het resultaat is prachtig: ruige, piekige vachten voor op de bank op voor de haard.

**********************************************************************************************************************************

Tegenwoordig verkopen we zogenaamde vegetarische vachten. Die zien er hetzelfde uit maar hebben een wollaag als achterkant plaats van leer. Het dier hoeft hiervoor dus niet geslacht te worden, en kan nog vrolijk in de wei lopen.     Zie voor beschikbare vachten de pagina  'gevilte vachten van heideschapen' op deze website.